Sağ teröre yakından bakış

Nuran David Çalış “NSU 2.0” tiyatro projesiyle aşırı sağ grupların saldırılarının neden ve sonuçlarını görünür kılmak istiyor.

Nuran David Çalış: Failler kolektifine bakış
Nuran David Çalış: Failler kolektifine bakış picture-alliance/dpa

Almanya’daki aşırı sağcı ağlar nerelere uzanıyor? Bu grupların eylemleri, kurbanlar ve maruz kalanlar için ne tür sonuçlar doğruyor? Politika ve toplum üzerindeki etkileri neler oluyor? Yönetmen Nuran David Çalış, “NSU 2.0” başlıklı tiyatro çalışmasıyla bu soruların peşine düşüyor. Yarı belgesel çalışma, Almanya’da yıllardır ırkçı gerekçelerle insanları tehdit eden ve öldürenlerin bireysel failler olmadığını göstermeyi amaçlıyor. Çalış, projesinin başlığı olarak, NSU davası müdahil avukatlarından Frankfurtlu avukat Seda Bașay-Yıldız’ın, politikacı ve diğer kişiliklerin 2018 Ağustosu ile 2021 baharı arasında aldığı yaklaşık 130 tehdit mektubu altındaki imza olan “NSU 2.0” ifadesini seçmiş.

Kurbanların yazgılarını tek tek görünür kılmak, eylemcileri bir kolektif, bir ırkçılar ağı olarak açığa çıkarmamızı istiyorum.

Nuran David Çalış, yönetmen ve yazar

Schauspiel Frankfurt Tiyatrosu’nda sahnelenecek oyunun 2021 Mart ayında yapılacağı duyulan prömiyeri, korona pandemisi yüzünden ertelenmek zorunda kaldı. Bir başka değişiklik de oyunun kendisiyle ilgili olarak gerçekleşmiş: Çalış, başlangıçta aşırı sağcı terör mağdurlarını da sahneye çıkartmayı ve onlara söz vermeyi düşünmüş. Fakat gerek medyada çıkan haberler üzerinde gerçekleştirdiği incelemeler gerekse de kurban akrabaları ve mağdurlarla yaptığı sayısız görüşmelerle saldırılar üzerine yürüttüğü çalışmaları derinleştikçe, hem bu kişileri yeniden travmatize etmemek hem de onları “utanmadan istismar etmemek” için bu fikrinden vazgeçmiş.

Arka plandaki sebepleri somutlaştırmak

Çalış, bunun yerine ekibiyle birlikte Hanau ve Halle saldırılarından sağ kurtulabilmiş kişilerle görüşmeler yapıp bunları videoya almış. Bu video klipleriyle birlikte “kurbanların hikayelerine parçalı bakışlar”, iki erkek ve bir kadın oyuncu tarafından sahnelenecek olan tiyatro eserinin parçaları. Oyuncular eserde, önceden belirlenmiş rolleri oynamıyor, keza okudukları sabit bir metin de söz konusu değil; oyuncular sahnede terör üzerine konuşuyorlar. Zira “NSU 2.0” yazılı halde ortaya koyulmuş, oyuncular tarafından sahnelenen bir tiyatro eseri olmaktan ziyade, aşırı sağcı gruplar kaynaklı tehditle açık bir hesaplaşma. Çalış, tiyatronun sahip olduğu estetik araçlar sayesinde seyircinin “kendini konuya giriş seminerindeymiş gibi hissetmemesini” sağlayabilme imkanını vurguluyor. Buna rağmen tiyatroda arka plandaki sebeplerin ve bağlantıların somutlaştırılabilmesinin mümkün olduğunu düşünüyor. Türkiye kökenli Ermeni-Yahudi göçmeni anne babanın oğlu için önemli olan da işte bu somutlaştırma meselesi.