Niemcy wschodnie: Poczucie i rzeczywistość

Wielu ma poczucie, że nie traktuje się ich w pełni na równi. W 2024 roku w ankiecie Allensbach niemal co trzeci mieszkaniec wschodnich Niemiec stwierdził, że czuje się „obywatelem drugiej kategorii”. 59 procent sądzi, że większość ludzi na wschodzie czuje się obywatelami drugiej kategorii. 

W Deutschland Monitor 2025 37 procent mieszkańców wschodnich Niemiec stwierdziło, że zjednoczenie Niemiec w 1990 roku przyniosło wschodnim Niemcom więcej strat niż korzyści. Interesujące jest jednak to, że: w odniesieniu do własnego życia bilans wypada znacznie lepiej. 73 procent pytanych powiedziało, że dla nich osobiście przeważają korzyści ze zjednoczenia. Zdania są podzielone, od niezadowolenia po nostalgię za Niemiecką Republiką Demokratyczną (NRD), czyli socjalistyczną dyktaturą, która funkcjonowała we wschodnich Niemczech do 1990 roku.  

Z poczucia dyskryminacji wielu mieszkańców wschodnich Niemiec narodził się – według analiz naukowych – sukces skrajnie prawicowej partii AfD. Przykładowo Institut IFO w Dreźnie w 2024 roku doszedł do przekonania, że sympatia do AfD i BSW we wschodnich Niemczech wynikała przede wszystkich z odczuwanej dyskryminacji, a nie z obiektywnie gorszej regionalnej sytuacji gospodarczej. 

Co pokazują liczby? 

Przedstawiają one znaczenie bardziej pozytywny obraz. W 1991 roku produktywność, czyli zdolność gospodarcza osób zatrudnionych, sięgała zaledwie około połowy poziomu w całych Niemczech. W 2024 roku według Niemieckiego Instytutu Badań Gospodarczych (DIW) było to niecałe 90 procent. 

Jeszcze wyraźniejsze jest to, kiedy zestawi się ze sobą porównywalne regiony. Między podobnymi regionami wiejskimi we wschodnich i zachodnich Niemczech praktycznie nie występują różnice produktywności. Niektóre regiony wschodnich Niemiec osiągają lepsze wyniki. Największa granica gospodarcza przebiega dzisiaj głównie między dużymi miastami a regionami wiejskimi – a nie między wschodem a zachodem. 

Jak duże są różnice w dochodach? 

Według Federalnego Urzędu Statystycznego dochód rozporządzalny, skorygowany o wielkość gospodarstwa domowego, w 2024 roku osiągnął na wschodzie około 92 procent poziomu zachodniego. Od 2008 roku dochody na wschodzie zwiększyły się znacznie bardziej niż na zachodzie. 

W przypadku emerytów różnica ta jest jeszcze mniejsza. W 2025 roku rozporządzalny dochód netto emerytów na wschodzie, włącznie z Berlinem, pozostawał tylko około trzy procent poniżej wartości dla zachodnich Niemiec. 

Jak rozwinęły się wschodnie Niemcy od zjednoczenia w 1990 roku? 

Gospodarczy proces odbudowy był ogromny. Produktywność i dochody znacznie wzrosły, miasta i drogi zostały zmodernizowane, a infrastruktura publiczna została rozbudowana z udziałem wysokich środków państwowych.  

Także dzisiaj różnice w potencjale finansowym krajów związkowych są wyrównywane. W 2024 roku pięć krajów związkowych ze wschodnich Niemiec otrzymało około dziesięć miliardów euro w ramach federalnego systemu wyrównań finansowych. Odpowiadało to ponad połowie całej redystrybuowanej kwoty. Takie płatności otrzymują także słabsze gospodarczo kraje w zachodnich Niemczech. 

Czy wszystkie różnice między wschodem a zachodem zniknęły? 

Nie. Szczególnie wyraźna jest różnica dotycząca majątku prywatnego. Według danych Niemieckiego Banku Federalnego mediana majątku netto wschodniego gospodarstwa domowego wynosiła w 2023 roku 35 900 euro, a zachodniego – 143 200 euro. Także posiadanie własnego mieszkania na wschodzie jest rzadsze. 

Kolejnym problemem są zmiany demograficzne. Po 1990 roku przede wszystkim wielu młodych ludzi przeniosło się na zachód. Przez to części wschodnich Niemiec są dzisiaj demograficznie starsze i słabiej zaludnione. Utrudnia to rozwój gospodarczy i szukanie pracowników.