Almanların veri koruma ile neden özel bir ilişkisi var?

Almanlar, kişisel verileri söz konusu olduğunda, özellikle hassas davrandıkları, su götürmez bir gerçek. Bu kendini özellikle güvenlik kamerası ve yüz tanıma sistemleri ile ilgili tartışmalar, sağlık verilerine karşı temkinli olunması, şirketler tarafından müşteriler ve internet kullanıcıları için kullanılan çerezlere ve profil oluşturmaya şüpheyle yaklaşılması, güçlü tüketici koruması ve katı veri koruma düzenlemeleri ile kendini gösteriyor. Genel Veri Koruma Yönetmeliği (DSGVO) ile Avrupa Birliği’nde (EU) 2018 yılından beri müşterek bir hukuki çerçeve geçerlidir. Fakat Almanya’da verilerin korunması uzun süredir özel, ahlaki bir ağırlık taşıyor. 

Federal Anayasa Mahkemesi o zamanki Batı Almanya’da 1983 yılında “Bilgisel öz belirlenim” hakkını çıkardı. Vatandaşlar temel olarak kimlerin kendileri hakkında neler bileceğini bizzat kendisi karar verebilecekti. Bu hakkın bir sebebi de o zamanki nüfus sayımının protesto edilmesiydi. Mevzu, devletin neler bilmesi gerektiği sorusunun karanlık bir geçmişi olan bir ülkede ortaya çıkmıştı.

Nasyonal Sosyalist rejim: Yakala, ayıkla, yok et

İlk deneyim 1933 ile 1945 yılları arasındaki Nasyonal Sosyalizm. Totaliter diktatörlük, toplumun içine mutlak bir şekilde nüfuz etmeye odaklıydı. Köken, adres, meslek, din, cinsiyet, hastalık, siyasi yaklaşım: Bilgiler kategorilere, kategoriler dışlamalara, dışlamalar sınır dışı etmeye ve cinayetlere kadar varıyordu. Gestapo, yani Nasyonal Sosyalist rejimin gizli devlet polisi, rakipleri muhbirlerle takip ediyor, binlerce masum insanı sorguluyor, işkence ediyor ve toplama kamplarına gönderiyordu. Gücünü sadece sindirme ve şiddetten değil, aynı zamanda bilgiden, muhbirlikten ve verilerden alıyordu. 1939 yılında yapılan nüfus sayımı bir “İlave kart” ile köken ve “Irk” ile ilgili sorular da soruyordu. Tarihçi Götz Aly bu sayede oluşan fişlemeyi “Yahudilerin kayıt altına alınmasının kilit taşı” olarak adlandırmıştı – daha sonra yaşanacak Holokost’un aşamalarından biri. 

Doğu Almanya: Kuşku mutfak masasında oturuyordu

Almanların ikinci tecrübesi daha yakın tarihli: Doğu Almanya Cumhuriyeti’nin 1949 ile1990 yılları arasındaki sosyalist dikta rejimi (Doğu Almanya). Kısaca “Stasi” denilen gizli servis, yani Devlet Güvenlik Bakanlığı, temel bir hükümdarlık enstrümanıydı. Stasi 1989 yılında 90.000 resmi ve yaklaşık 190.000 gayri resmi çalışana sahipti. Böylece Stasi mekanizmasının bir çalışanına yaklaşık 60 Doğu Alman vatandaşı düşüyordu.

Stasi sadece bilgiler toplamıyordu. Korkuyu da yönetiyordu. Federal arşivde bugün 112,5 kilometre dosya ve 47 milyon fişleme klasörü bulunuyor. Tahminlere göre 350.000’e kadar siyasi amaçlı tutuklama yapılmıştı. Birçok karar haksızdı ve hukuk kılıfıyla örtbas edilmişti. Tarihçi Hubertus Knabe, Doğu Alman Ceza Kanunu hakkında, bu o kadar belirsiz formüle edilmişti ki “Polisin radarına girmek için gıkını çıkartmak bile yeterliydi”. Stasi’nin Berlin-Hohenschönhausen’deki eski merkezi tutuklu cezaevi günümüzde bu mekanizmayı simgeleyen bir anma yeri. Burada hedef insanları bölmekti: İzolasyon, manipülasyon, sonsuz sorgular, psikolojik ve fiziksel şiddet. Stasi 1970’li yıllarda bu “Ayrıştırma” işini mükemmelleştirmişti: Dedikodu yaymak, mesleki yolları engellemek, muhalefet gruplarının arasına sızmak.

Doğu Alman denetimi çok güvenilmezdi çünkü yakından geliyordu. Muhbirler işletmede, üniversitede veya kilise cemaatinde, hatta bazen de arkadaş çevresinde oturuyordu. 1965’te sahne yasağı alan ve 1976’da vatandaşlıktan çıkarılan Doğu Almanya’yı eleştiren şarkılar yapan Wolf Biermann, “Stasi Baladı”nda peşindekileri “zavallı Stasi köpekleri” olarak tiye alıyordu. Alay karşı güçtü. Ama dikta rejiminin güveni risk faktörüne dönüştürmesini değiştiremiyordu.

Doğru dengeyi bulmak

Böylece, verilerin “sadece kolaylık sağlamak” için toplanmak ve kaydedilmek istendiği söylense de Almanların neden bu kadar hassas davrandıkları anlaşılıyor. Çıkartılan ders şu: Bugün yönetim olan yarın kontrol olabilir. Aynı zamanda şu da görülüyor: Verilerin korunması pratikte gereksiz yere bir bürokrasi oluşturuyor. O nedenle meydan okuma bunu verimli yapmakta yatıyor; yüksek bir öz ama daha az külfet.