Devlet ve din hakkında beş olgu
Birbirinden ayrılar ama yine de partnerler: Almanya’da din ve devlet arasındaki ilişkinin nasıl düzenlendiğine dair.
Almanya’da dinler
Almanya’da insanlar bağlı oldukları dinden bağımsız olarak inançlarını özgürce yaşayabiliyor. Alman halkının yaklaşık yüzde 48’i bir dine mensup değil, yüzde 23’ü Katolik, yüzde 21’i Protestan, yüzde sekizi ise başka dinlere mensup (bunların yaklaşık yarısı Müslüman).
Devlet ve dinin birbirinden ayrı olması
Alman devleti anayasa gereği, dinlere ve dünya görüşlerine karşı tarafsız konumda olmayı taahhüt etmiştir. Devlet herhangi bir dinle veya dünya görüşüyle özdeş olamaz. Ama “tarafsız” olmak, devletin din konusunda reddeden veya ilgisiz bir tutum içinde olması anlamına gelmiyor. Anayasa Mahkemesi devlete dinleri ve dünya görüşlerini “teşvik edici bir tarafsızlık” görevinin uygun düştüğüne hükmetmiştir.
“Destekleyici tarafsızlık”, devletin ve dinlerin birçok alanda ortak hareket etmesi anlamına geliyor: Devlet, dini cemaatler tarafından yürütülen hastanelere ve sosyal kurumlara mali destek sağlıyor. Bu karşılıklı ilişki ve kilisenin ayrıcalıkları dini inanç taşımayanların dernekleri tarafından eleştiriliyor.
Tatiller ve din dersi
Pazar günleri ve devletin tanıdığı, çoğunlukla Hristiyan bayramları, Anayasa uyarınca bayram tatili günleri olarak korunuyor. Hangi tatil günlerinin geçerli olduğu ve tatil muafiyeti istisnaları eyaletler tarafından belirleniyor.
Çoğu eyalette öğrenciler devlet okullarında din dersi alıyor, eyalete bağlı olarak ahlak dersi veya başka alternatifler de söz konusu olabiliyor. Teoloji kiliseye bağlı üniversitelerin yanı sıra devlet üniversitelerinde veriliyor. Bazı teoloji kürsülerinde kiliselerin de katılım hakkı bulunuyor. Mezhebe dayalı din dersi vermek isteyenlerin, genellikle yetkili dini cemaatten bir vekaletname alması gerekiyor.
Kilise vergisi
Almanya, devletin dini cemaat üyelerinden kilise vergisi topladığı dünyadaki az sayıda ülkeden birisi. Kilise vergisi, gelir vergisinin yüzde sekizi veya dokuzu kadar. Kiliseler bu sayede görevlerinin bir kısmını finanse edebiliyor.
Eski sözleşmeler ve yeni dini cemaatler
Devlet ve dini cemaatlerin işbirliği Temel Yasa’yla ve sözleşmelerle düzenlenmiştir. Bu hükümlerin çoğu, Almanların büyük bölümünün bir kiliseye ait olduğu dönemden kalma. Bu nedenle Hristiyan kiliselerine uygunlar. Son birkaç yıldır devlet, İslam dinini de yasal düzenlemelere dahil etmeye çalışıyor. Bu kolay bir iş değil, çünkü Müslüman cemaatleri Hristiyan kiliselerine göre farklı bir örgütlenmeye sahipler ve örneğin üyelerinin bir listesini tutmuyorlar.
