Jak Niemcy stały się krajem eksportowym?

Lubeka w późnym średniowieczu. W porcie północnoniemieckiego miasta hanzeatyckiego dużo się dzieje: żeglarze i tragarze noszą towary, kupcy targują się o ceny. Zboże, płótna, ryby, futra, wosk, sól i drewno są transportowane stąd przez Morze Bałtyckie i przez Europę. Lubeka jest jednym z najważniejszych ośrodków Hanzy, sieci handlowej, która sięga do Londynu i Flandrii, do basenu Morza Bałtyckiego i do Nowogrodu w dzisiejszej Rosji. 

Co Hanza ma wspólnego z historią eksportu Niemiec?

Od XII stulecia kupcy, a później także miasta zrzeszali się, aby organizować handel na dużych odległościach i realizować wspólne interesy. W ważnych miastach handlowych powstawały filie, tak zwane biura handlowe. Magazynowano tam towary, prowadzono interesy i zbierano kontakty.

Hanza oznacza tym samym wczesną tradycję handlu transgranicznego. Decydujący krok na drodze do współczesnej gospodarki miał jednak miejsce dopiero w XIX wieku: W 1834 roku razem z Niemieckim Stowarzyszeniem Celnym upadło wiele barier celnych między niemieckimi miastami – powstała duża przestrzeń gospodarcza.

Co sprawia, że niemieckie produkty przemysłowe są konkurencyjne w skali międzynarodowej?

Oprócz tego świat pracy znacznie się zmienił: Tam gdzie kiedyś rzemieślnicy produkowali towary całkowicie ręcznie, teraz maszyny parowe napędzają duże instalacje przemysłowe. Fabryki umożliwiają produkcję w nowych wymiarach, kolej przyspiesza transport. Rewolucja przemysłowa zaczyna się pod koniec XVIII wieku w Wielkiej Brytanii, niemieckie państwa początkowo ustępują pod tym względem. Rozwarstwienie polityczne, różne zasady gospodarki i mniejsze rynki wyhamowują rozwój. Jednak w trakcie XIX stulecia zwiększają sprawność działania, stowarzyszenie celne ułatwia handel, rośnie produkcja. Po założeniu Rzeszy w 1871 roku Niemcy rozwijają się do roli jednego z wiodących krajów przemysłowych.

Szczególnie efektywne są nowe branże, jak budowa maszyn, chemia i elektrotechnika. Niemieckie przedsiębiorstwa specjalizują się w zaawansowanych technicznie produktach, które są coraz częściej pożądane także zagranicą. Dobrze wykształceni fachowcy i ścisłe powiązanie nauki i przemysłu przynoszą korzyści pod względem konkurencyjności. Przedsiębiorstwa, jak Bayer i Siemens inwestują w badania i osiągają rozwój techniczny w produkcji przemysłowej.

O tym, za jak silną uznawana jest niemiecka konkurencja, pokazuje Wielka Brytania. W 1887 roku Merchandise Marks Act wymaga podawania informacji o pochodzeniu towaru importowanego w celu ochrony brytyjskiego przemysłu. Także produkty niemieckie muszą być oznaczane jako takie. „Made in Germany” rozwija się jednak w miarę postępującego sukcesu niemieckiego przemysłu do oznaczenia jakości.

Dlaczego Niemcy po 1945 r. tak mocno zajęły się eksportem?

Po 1945 roku Niemcy były naznaczone wojną. Jednak w zachodniej części kraju produkcja została uruchomiona niespodziewanie szybko. Reforma walutowa, plan Marshalla i socjalna gospodarka rynkowa stwarzają ważne warunki dla restartu gospodarczego. Niemieckie przedsiębiorstwa mogą powiązać wiedzę techniczną i struktury przemysłowe. Eksport rośnie.

Równocześnie Europa Zachodnia pod względem gospodarczym coraz bardziej zbliża się do siebie. Niemcy w 1951 należą roku do założycieliWspólnoty Węgla i Stali a w 1957 do założycieli Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Cła i inne przeszkody handlowe są stopniowo redukowane, rynek zbytu rośnie. Dla przemysłu zachodnich Niemiec - po 1990 zjednoczonych Niemiec - eksport staje się jedną z podstaw sukcesu gospodarczego.

Czy eksport Niemiec jest jeszcze modelem sukcesu?

W 2025 roku niemieckie firmy eksportują na cały świat towary o wartości 1,56 miliarda euro. Niemcy są po Chinach i USA trzecim pod względem wielkości państwem eksportowym na świecie, a ze względu na ich innowacyjność i jakość produktów cieszą się dużym uznaniem. Szczególnie pożądane są pojazdy i części pojazdów, maszyny oraz produkty chemiczne i farmaceutyczne. 

Jednak ukierunkowanie na eksport niemieckiej gospodarki sprawia, że jest ona podatna na niekorzystne wpływy. Wiele przedsiębiorstw jest zdanych na otwarte rynki, międzynarodowe łańcuchy dostaw i stabilny popyt z zagranicy. Konflikty handlowe, nowe cła i napięcia geopolityczne szczególnie mocno na nie oddziałują. Oprócz tego pojawiają się nowi konkurenci, zwłaszcza z Chin.

W rezultacie występuje powiązanie statków handlowych Hanzy w średniowieczu i globalnie usieciowanych firm przemysłowych dzisiaj - i pokazuje, jak głęboko handel transgraniczny jest zakorzeniony w niemieckiej historii gospodarki.