Rafineria, jakiej ­jeszcze nie było

Dermot Carey realizował już wiele projektów na terenie parku chemicznego Leuna, jednak projekt składowiska drewna był dla niego wyzwaniem. Z pochodzenia Irlandczyk, od ponad dziesięciu lat pracuje w InfraLeuna, która zarządza kompleksem chemicznym w Saksonii-Anhalt. Jako dyrektor ds. rozwoju kompleksu, Carey aktywnie pozyskuje nowych inwestorów dla Leuny. Ile energii elektrycznej, wody i pary zużywa ta instalacja? Gdzie potrzebne jest przyłącze drogowe, gdzie powinny przebiegać drogi dojazdowe, jakie pozwolenia należy uzyskać? Dla każdego z tych punktów powstają liczne umowy. W przypadku tak dużej inwestycji jak ta realizowana przez firmę UPM Biochemicals z Finlandii, tworzą one bardzo grubą księgę, nazywaną przez Careya żartobliwie „dziełem”.

Pierwsza na świecie biorafineria na bazie drewna

UPM zbudowała w Leunie w minionych latach pierwszą na świecie biorafinerię, która z pozyskiwanego w sposób zrównoważony drewna wytwarza biochemikalia i krok po kroku wprowadza je na rynek. Konieczne było utworzenie placu składowego, aby przechowywać dostarczane z regionu drewno bukowe, niezbędne dla pierwszej fazy produkcji. Na nowo utworzony plac składowy codziennie przyjeżdżają kolejne ciężarówki, dostarczając drewno ze zrównoważonych lasów. W rafinerii powstają z niego materiały, stosowane m.in. w branży odzieżowej, opakowaniowej i w produkcji wyrobów gumowych, takich jak opony samochodowe.

UPM zainwestowała w nową instalację około 1,3 miliarda euro, a Saksonia-Anhalt wsparł projekt dotacją w wysokości 20 milionów euro. To największa inwestycja w kompleksie chemicznym w Leunie – o bogatej, wieloletniej tradycji – od czasu otwarcia rafinerii naftowej francuskiego koncernu Elf Aquitaine (obecnie TotalEnergies) w 1997 roku.

Pewność inwestycyjna dzięki jasnym normom środowiskowym 

Dlaczego fińskie przedsiębiorstwo UPM zdecydowało się na realizację tej dużej inwestycji w Niemczech? „Niemcy to europejskie centrum przemysłu chemicznego i zrównoważonej gospodarki leśnej” – mówi Harald Dialer, wiceprezes wykonawczy ds. UPM Next Generation Renewables i dyrektor ds. technologii (CTO) w koncernie UPM. Ponadto znaczenie ekologicznych produktów w ramach strategii zrównoważonego rozwoju dużych marek konsumenckich stale rośnie – to także był jeden z powodów realizacji tego projektu. Istotnym motorem inwestycji był popyt na surowce odnawialne w sektorze opakowań, tekstyliów, motoryzacji oraz budownictwa. Obecnie Unia Europejska pracuje nad nowymi regulacjami, które mają narzucić ostrzejsze normy środowiskowe dla branży opakowań i tekstyliów. Dyskutuje się również nad regulacjami wprowadzającymi minimalny udział surowców pochodzenia biologicznego w produktach. „Takie regulacje są kluczowe, aby skutecznie przyspieszyć przechodzenie od surowców kopalnych do odnawialnych”, podkreśla Dialer. „Zapewniają one bezpieczeństwo inwestycyjne i napędzają popyt na produkty, które wytwarzamy w Leunie”.

Eksperci z branży określają powstałą biorafinerię jako „projekt FOAK” (first of a kind), czyli pierwszą tego typu, unikalną inwestycję. „Był to projekt bez wzorów, dlatego potrzebowaliśmy nowych rozwiązań zarówno pod stronie technicznej, jak i po regulacyjnej”, mówi Dialer. Świadomość wyjątkowości tego projektu towarzyszyła obu stronom od pierwszych rozmów UPM z rządem Saksonii-Anhalt w 2018 roku. Występowała zgodność co do wspólnej realizacji tego rodzaju projektu. W 2024 roku budowa instalacji została ukończona, a od końca 2025 roku wytwarzane są w niej pierwsze produkty. Na ten sukces złożyła się współpraca wielu podmiotów. Obok koncernu UPM i rządu Saksonii-Anhalt kluczową rolę odegrały: Spółka ds. Inwestycji i Marketingu Saksonii-Anhalt, doradzająca inwestorowi na każdym etapie, oraz InfraLeuna – zarządca kompleksu chemicznego.

Zawsze w ciągłej wymianie informacji 

Obok kwestii technicznych InfraLeuna wzięła na siebie kwestie formalne – zezwolenia oraz relacje z urzędami. „Na początku zebraliśmy przedstawicieli urzędów i UPM przy wspólnym stole”, powiedział Dermot Carey. „Wymogi dla obu stron były transparentne”. Stała komunikacja i ścisła współpraca stanowiły klucz do sukcesu tak złożonego projektu. Carey i jego kierownicy projektu czuwali nad przygotowaniem, budową i uruchomieniem zakładu przez blisko siedem lat.  

Wiele było do omówienia: Prace obejmowały ­budowę mostu kolejowego oraz przejęcie przez InfraLeunę zarządzania placem składowym – w tym przygotowanie logistyki i systemu IT do ewidencji dostaw drewna ciężarówkami. Również kwestia oczyszczania i odprowadzania ścieków była złożona. „Ścieki UPM wymagają wstępnego oczyszczania, dlatego zaprojektowaliśmy i wdrożyliśmy w tym zakresie specjalną instalację. Czegoś takiego w naszym kompleksie chemicznym jeszcze nie mieliśmy”, mówi Carey.

Zachowanie elastyczności

Jednak nie wszystko da się zaplanować. Tak wynika z doświadczeń Raisy Vermasvuori. Jako inżynier chemii odpowiada ona w strukturach koncernu za segment innowacji i rozwoju technologii w UPM Next Generation Renewables. To właśnie tam koncern skoncentrował swoje operacje związane z paliwami odnawialnymi i bioproduktami, w tym biorafinerię w Leunie. Ona i jej zespół wspierają uruchomienie biorafinerii. „Mówiąc zupełnie szczerze, jeśli buduje się pierwszą na świecie instalację tego rodzaju, człowiek stale się uczy”. Przykładowo ona i jej zespół wykonali wcześniej precyzyjne modelowanie przepływu materiałów przez instalację, co pozwoliło dobrać odpowiednią średnicę rur. „W bieżącej eksploatacji stwierdziliśmy, że materiał zachowuje się inaczej niż oczekiwano, a więc musieliśmy wymienić rurę”.

Dlatego UPM celowo uruchamia instalację etapami. „Gdy wszystko już zacznie działać, powstaną tu materiały, które zrewolucjonizują całe gałęzie przemysłu” – mówi Vermasvuori. „Wyprodukujemy między innymi innowacyjny materiał bazujący na ligninie – naturalnym składniku drewna”. Znajdzie on zastosowanie jako ekologiczny wypełniacz w produktach gumowych, m.in. w oponach samochodowych. Dotąd zamiast tego stosowana była często sadza przemysłowa, przy której wytwarzaniu powstaje wiele CO2 .  

Inny produkt UPM rozwiązuje znany i powszechny problem w procesie recyklingu tworzyw sztucznych: wiele instalacji sortujących nie rozpoznaje czarnego plastiku. Dlatego często nie trafia on do obiegu recyklingowego i jest spalany. Firma UPM opracowała czarny pigment na bazie drewna, w przypadku którego problem ten nie występuje. „Stale poszukujemy nowych możliwości zastosowania naszych produktów”, mówi Vermasvuori.

Zgodnie z agendą Hightech

Harald Dialer widzi w Niemczech odpowiedni klimat inwestycyjny dla innowacyjnych przedsiębiorstw, jak UPM. „Z mojego punktu widzenia technologie i produkty nadal są jednym z najważniejszych czynników napędzających gospodarkę w Niemczech”, mówi. „Szczególnie w branży przemysłowej bioekonomii rozwój innowacji jest w dużej mierze napędzany przez programy dotacyjne”. Nowa agenda Hightech rządu federalnego to zdaniem Dialera doskonała odpowiedź na potrzeby branży. „Porusza ona niezwykle istotne obszary przyszłości, takie jak zrównoważone i oszczędne w gospodarowaniu surowcami materiały oraz rozwiązania służące dekarbonizacji”. Przedstawione w maju 2026 r. plany działania dotyczące realizacji strategii doskonale wpisują się w cele firmy UPM. 

W celu rozwoju innowacji UPM utworzyła w Leunie wokół zespołu Raisy Vermasvuori własny dział badań i projektowania. Oprócz tego zawiązano partnerstwa z licznymi uczelniami i obiektami naukowymi w regionie, jak mówi Vermasvuori. „Obecnie prowadzimy wspólne projekty z takimi obiektami naukowymi, jak Uniwersytet Martina Luthera Kinga w Halle-Wittenberg, Centrum Fraunhofera ds. Procesów Chemicznych i Biotechnologicznych i uczelnia w Anhalt, a to tylko kilka przykładów”.