Zainspirowani Bauhausem

Bauhaus pozostawił swoje ślady na całym świecie. Co musisz wiedzieć, aby mieć coś do powiedzenia w jubileuszowym roku 2019.

Kuchnia według projektu Arno Brandlhubera
Kuchnia według projektu Arno Brandlhubera Wolfgang Stahr/laif

Bauhaus od dawna jest mitem, ale w żadnym razie nie instytucją wczorajszego świata. Do dziś wpływa na sztukę, projektowanie i architekturę. W 1919 roku architekt Walter Gropius powołał do życia w Weimarze nowe centrum kształcenia artystów, architektów i projektantów. Znani artyści, tacy jak Lyonel Feininger czy Johannes Itten, Wassily Kandinsky i Paul Klee, przyciągali studentów z całej Europy. Bauhaus już od początku był jednak czymś więcej niż tylko szkołą „dobrej formy” w rzemiośle lub technologii. Był to wielki eksperyment, trochę utopii, który podjął wszelkie społeczne i polityczne pytania tamtych czasów i potraktował je z pasją, werwą i radykalizmem.

´Powrót do rzemiosła´ w Weimarze, ´jedność sztuki i technologii´ w Dessau.

Ute Maasberg

Brak własnego stylu Bauhausu

Szkoła zawsze była konfrontowana z klimatem populizmu i stałych resentymentów. Bauhaus musiał zatem dwukrotnie się przenosić: w 1925 z Weimaru do Dessau i w 1932 z Dessau do Berlina. Z każdym przemieszczeniem zmieniała się orientacja artystyczna i program. Podczas gdy okres weimarski naznaczony był „powrotem do rzemiosła” i zderzeniem prądów artystycznych, takich jak ekspresjonizm, dadaizm, konstruktywizm i abstrakcja geometryczna, fazę w Dessau charakteryzowała idea „jedności sztuki i technologii”. Styl Bauhausu, jednolite spojrzenie na sztukę, architekturę i wzornictwo, nigdy jednak nie istniał, chociaż forma, charakteryzująca się precyzją i kartezjańską przejrzystością, jest dziś chętnie i wyłącznie kojarzona z Bauhausem. Ale to nie jest takie proste. Bauhaus był zawsze w ruchu i pełen zmian, interdyscyplinarny warsztat idei, które nawet po 100 latach i różnych przemianach nadal są żywe. Nawet jeszcze dziś innowacyjne podejścia i pomysły Bauhausu są przetwarzane, dalej rozwijane i modyfikowane w architekturze, wzornictwie, sztuce i designie.

Budynek mieszkalny typu galeryjnego według projektu Arno Brandlhubera
Budynek mieszkalny typu galeryjnego według projektu Arno Brandlhubera Wolfgang Stahr/laif

Z dala od konwencji

Fotografka i twórczyni filmów Ré Soupault bardzo obrazowo opisuje wspólne niekonwencjonalne życie w Bauhausie: każdy chciał uciec od burżuazyjnych ideałów tego świata. Szukał tego również ruch skłoterski lat 70-tych i 80-tych. W wyniku politycznego oporu przeciwko wyburzeniu dzielnic z okresu grynderskiego powstały nowe społeczności i inicjatywy na rzecz samodzielnego budownictwa, które nie tylko doprowadziły do zmiany kierunku w polityce urbanistycznej, ale mogą być również postrzegane jako eksperymentalne pole dla zrównoważonego myślenia. To właśnie w tym miejscu Arno Brandlhuber wkracza dziś ze swoją nieoczekiwanie autentyczną, wręcz szorstką architekturą, która wielokrotnie ociera się o ówczesną tematykę: podejmowanie eksperymentów i oszczędzanie zasobów.

Ogrodnictwo miejskie w Offenbachu
Ogrodnictwo miejskie w Offenbachu dpa

W kierunku nowych pomysłów

Planowane przez Gropiusa i jego uczniów osiedle w stylu Bauhausu w Weimarze miało stać się wyposażonym w ogrody komunalnym kompleksem mieszkalnym na drodze do uzyskania samowystarczalności. Dziś koncepcja ta znajduje swój odpowiednik w ruchu ogrodnictwa miejskiego (urban gardening) i we wspólnych modelach montażowych, które na nowo definiują życie, mieszkanie i pracę. Jednym z takich komunalnych budynków mieszkaniowych jest dobudówka według projektu biura architektonicznego Praeger Richter Architekten w Berlinie.

„Ace, 1962” autorstwa Roberta Rauschenberga
„Ace, 1962” autorstwa Roberta Rauschenberga dpa

Wpływ w USA

Artyści Bauhausu Walter Gropius, Xanti Schawinsky, Josef i Anni Albers po 1933 roku przynieśli ideę Bauhausu do szkoły Blackmountain College w USA i kształtowali amerykańską edukację artystyczną i modernizm wokół takich artystów jak Robert Rauschenberg, John Cage, Cy Twombly i Franz Kline. Sztuka konstruktywistyczna, która ugruntowała się w Bauhausie wraz z László Moholy-Nagy'm, w latach 60-tych wywarła wpływ na amerykańskich artystów sztuki minimalistycznej (Minimal Art), takich jak Donald Judd, Sol LeWitt, Dan Flavin, John McCracken, Robert Morris, Richard Serra i Tony Smith. 

Günther Uecker, przedstawiciel artystycznej grupy Zero, przed swoim dziełem „Wiatr” („Wind”)
Günther Uecker, przedstawiciel artystycznej grupy Zero, przed swoim dziełem „Wiatr” („Wind”)
dpa

Powrót do Europy

Za pośrednictwem USA przeobrażenia idei Bauhausu ponownie docierają do Niemiec i Europy. W Niemczech to właśnie grupy Zero i Fluxus inspirują sztukę po 1950 roku abstrakcyjnymi pozycjami. Zwłaszcza transgraniczne abstrakcyjne eksperymenty świetlne Kurta Schwerdtfegera lub László Moholy-Nagy'ego pokazały nowe drogi. Po raz pierwszy otworzyły one trzeci wymiar pomiędzy malarstwem, rzeźbą, filmem i teatrem, formalnie obracający się wokół takich tematów jak czas i przestrzeń, światło, kolor, ruch i rytm. Na przykład w swoich pracach Wipe Board i White Screen artysta wideo Volker Schreiner odwołuje się do tych wczesnych eksperymentów filmu abstrakcyjnego w rytmicznie ciętych sekwencjach form i kolorów. 

„Rury czterokantowe“ („Vierkantrohre") autorstwa Charlotte Posenenske
„Rury czterokantowe“ („Vierkantrohre") autorstwa Charlotte Posenenske

Otwarty na materiał

Jedną z wyróżniających cech Bauhausu, jak Anni Albers opisuje wczesne lata, jest pozbawiony uprzedzeń stosunek do materiału i właściwych mu możliwości. Przy pomocy drewna, tektury, tkanin i znalezionych przedmiotów z życia codziennego stworzono podstawy nauczania. Prace malarki i scenografki Charlotte Posenenske można umieścić w pobliżu tego programu Bauhausu. Dzięki ekspansywnym, technoidalnym korpusom wydrążonym z tektury i metalu stworzyła w latach 60-tych przekształcalne figury, łączące sztukę, technologię i architekturę. 

„Wall Formation 'Memory Base (Three Quotations)'” autorstwa Franza Erharda Walthera
„Wall Formation 'Memory Base (Three Quotations)'” autorstwa Franza Erharda Walthera
dpa

Połączenie różnych dyscyplin

W latach 60-tych Franz Ehrhard Walther wykorzystał ten materiałowy proces jako formę tworzenia w swoich pracach artystycznych z wykorzystaniem obrazów przestrzennych wykonanych z kolorowych tkanin bawełnianych. Są one transgraniczne, łączą dyscypliny artystyczne i, dokładnie jak w Bauhausie, mają na celu zatarcie granic między architekturą, teatrem, sztuką i designem. Obrazy przestrzenne to zarówno malarstwo, jak i instalacje oraz performance, ponieważ niektóre obiekty mogą być również zmieniane przez widza. 

„W ciszy” („In Silence”) autorstwa Chiharu Shioty
„W ciszy” („In Silence”) autorstwa Chiharu Shioty dpa

Odkrycia w dziedzinie tkactwa

Dotychczas zbyt mało uwagi poświęcono pracy przedstawicielkom Bauhausu w dziedzinie tkactwa jako podstawie modernistycznej abstrakcji. Zafascynowało ich to, w jaki sposób nici odnajdują swoją własną formę. Barwne struktury tekstylne i abstrakcyjny język formalny ścianek działowych, dywanów i tkanin obiciowych miały służyć rozważaniom. Japonka Chiharu Shiota, mieszkająca w Berlinie, również podziela fascynację własnym językiem nici. Jej zapożyczone z przemysłu tekstylnego metafory, takie jak „wiązanie”, „splatanie w łańcuszki” czy „łączenie w siateczkę” są częścią jej abstrakcyjno-konceptualnego języka wizualnego. Czarnymi wełnianymi nićmi otula ubrania, łóżka, buty, nożyczki, pianina, a czasem nawet całe pokoje dzienne. 

© www.deutschland.de

Newsletter #UpdateGermany: You would like to receive regular information about Germany? Subscribe here to: