Savaş zamanlarında barışı araştırmak

Ukrayna, Orta Doğu ve Sudan’da yaşanan savaşlar. Giderek daha çok askeri şiddeti başvuran büyük güçler. Öte yandan giderek etkisizleşen Birleşmiş Milletler (BM). Alman barış ve çatışma araştırmaları, gerilimlerle dolu çağımızın büyük meydan okumalarıyla yoğun bir şekilde ilgileniyor. 

Barış, ateşkesten fazlasıdır

Beklendiği üzere 2026 Barış Raporu güncel durum hakkında daha ziyade karanlık bir tablo çiziyor. Bunu dört enstitü yayınlıyor: Frankfurt am Main’daki Leibniz Barış ve Çatışma Araştırmaları Enstitüsü (PRIF) Hamburg Üniversitesi Barış Araştırmaları ve Güvenlik Politikası Enstitüsü (IFSH), Bonn Uluslararası Çatışma Araştırmaları Merkezi (BICC) ve Duisburg-Essen Üniversitesi Gelişim ve Barış Enstitüsü (INEF). Özellikle “yeni savaş lordlarına” karşı uyarıda bulunuyorlar: Uluslararası hukuku görmezden gelen ve çıkarlarını dayatmak için şiddete başvuran güç sahipleri.

Önemli olan, barış süreçlerini uzun vadede güvence altına alma çabası. Araştırmacıların değerlendirmelerine göre, Ukrayna’da olası bir ateşkesin, yeni bir Rus saldırısının önlenmesi amacıyla doğrulanabilir güvenlik garantilerine ihtiyacı var. Gazze’de Hamas’ın silahsızlandırılması gibi Filistinlilerin özerklikleri gibi konuların netleştirilmesi gerekiyor. Suriye’de eski savaşçıları entegre etmek ve azınlıkları siyasi sürece dahil etmek hayati önem taşıyor; aksi takdirde yeni bir şiddet dalgası riski var.

Alman barış araştırmalarının kendini adadığı konular çok çeşitli ve karmaşık. BICC Direktörü Conrad Schetter, yerel güç odaklarının, eli silahlı grupların ve uluslararası müdahalelerin çatışmaları nasıl etkilediğini araştırıyor. INEF araştırmacısı Tobias Debiel, örneğin savaşlardan sonraki devlet yapısı ile ilgileniyor ve sivil barış teşvikinin ihmal edilmesine karşı uyarıda bulunuyor. PRIF Direktörü Nicole Deitelhoff, birçok şeyin yanında sıra uluslararası standartların yaşadığı krizi, IFSH Direktörü Ursula Schröder ise Avrupa güvenlik düzenini inceliyor. Berlin’deki Berghof Vakfı, çatışma bölgelerinde diyalog ve arabuluculuk süreçlerine destek oluyor. Osnabrück'te bulunan Alman Barış Araştırmaları Vakfı (DSF) araştırmaları ve yeni yetişenleri destekliyor. 

Avrupa’nın eylem kabiliyeti artmalı

Birçok kurum, BM’nin zayıflamasına özellikle eleştirel yaklaşıyor. Güvenlik Konseyi’ndeki vetolar gerekli kararları engellerken, barış misyonları, insani yardım ve kalkınma işbirliği için ayrılan kaynaklar düşüyor. Araştırmacılar, BM’yi yeni güç odakları ile ikame etmek yerine, Genel Kurul’a değer kazandırmayı öneriyorlar. Bunun dışıdna Almanya’nın Avrupa Birliği (AB) ve Birleşik Krallık ile birlikte Brezilya, Hindistan veya Kanada gibi ülkelerle olan ittifaklarını güçlendirmesi gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca, Federal Almanya Cumhuriyeti’nin, güvenilirliğini kaybetmemek için müttefiklerinin uluslararası hukuk ihlallerini de açıkça belirtmesi icap ediyor.

Birçok araştırmacının bir diğer eleştiri noktası ise, Avrupa’nın kendi ekonomik ve diplomatik gücünü bugüne dek yeterince kullanmadığı. Örneğin, German Marshall Fund’dan (GMF) Claudia Major, savunma politikasında Avrupa’dan daha fazla bağımsızlık istiyor. AB üye ülkeleri, sadece silahlanma yoluyla değil, aynı zamanda ticaret politikası, kalkınma işbirliği ve diplomatik inisiyatifler sayesinde de uluslararası çatışmaların önlenmesinde veya çözüme kavuşturulmasında daha fazla rol oynayabilirler. Ayrıca Ukrayna’nın geleceği konusunda da Avrupa’nın katılımı olmadan karar verilmemeli. Ekonomik bir ağır siklet olan Almanya’nın bu konuda özel bir sorumluluğu bulunuyor.

Caydırıcılık mı yoksa daha fazla silahlanma kontrolü mü?

Askeri gücün nasıl bir rol oynayacağı konusu hâlâ tartışmalı. Münih Bundeswehr Üniversitesi’nden Carlo Masala, inandırıcı caydırıcılığı başarılı diplomasi için bir önkoşulu olarak görüyor. BICC’den Max Mutschler gerçi askeri beceri boşluklarının giderilmesini destekliyor olsa da, bir silahlanma yarışına karşı uyarıyor. Bremenli siyaset bilimci Klaus Schlichte, güvenlik politikası tartışmalarında bir “militarist dar bakış açısını” eleştiriyor.

Görüşler farklı ancak araştırmaların tamamında ortak bir bulgu ortaya çıkıyor: Tek başına bir ateşkes, barışı garanti etmez. Bunun için itimat edilir güvenlik teminatları, siyasi iştirak ve anlaşmaları kağıt üzerinde bırakmayacak uluslararası kurumlar gereklidir.