„Nasza odpowiedź na ataki z 11 września”

Panie Hallensleben, jakie nauki wyciągnęły Niemcy z ataków 11 września w kwestii zwalczania terroryzmu? 

11 września 2001 roku był globalną cezurą dla organów bezpieczeństwa. Nigdy wcześniej nie było ataku w tej skali, przeprowadzonego przez zagraniczną grupę terrorystów. Później okazało się, że wcześniej pojawiały się już co do tego sygnały. Niektóre były rozpracowywane przez CIA, inne przez FBI, jeszcze inne przez lokalną policję. Problemem było to, że nie zostały ze sobą powiązane. Również w Niemczech istniała sieć, która nie została zauważona, tak zwana Komórka Hamburska. W Niemczech ze względu na występujący podział mamy specjalną sytuację – służby policyjne i wywiad muszą być rozdzielone, jeśli idzie o uprawnienia i organizację. Zastanawialiśmy się: jak możemy wyciągnąć wnioski z wydarzeń 11 września dla naszej architektury bezpieczeństwa bez naruszania tego podziału? Główną odpowiedzią na to było założone w 2004 roku Wspólne Centrum Zwalczania Terroryzmu (niem. GTAZ), które zajmuje się terroryzmem i ekstremizmem o podłożu islamistycznym. W międzyczasie powstawały dalsze centra poświęcone innym zjawiskom.  

Jak pracuje GTAZ? 

To wspólna platforma komunikacji i kooperacji 40 organów: krajowe urzędy ochrony konstytucji oraz krajowe urzędy kryminalne 16 krajów związkowych, Federalny Urząd Kryminalny, Federalny Urząd Ochrony Konstytucji. Federalna Służba Wywiadowcza i inne. Wymiana informacji w GTAZ następuje ściśle przy zachowaniu ustawowego podziału między policją a wywiadem oraz właściwych przepisów dotyczących przekazywania danych. Uczestniczące organy współpracują w różnych formatach, które różnią się pod względem celu i składu. Mają one różne zadania, jak analiza, prewencja, ochrona przed zagrożeniami i ściganie przestępstw. Ta struktura jest skuteczna i sprawdziła się.  

Jakimi sukcesami może pochwalić się GTAZ? 

W ciągu 22 lat od powstania GTAZ udaremniliśmy niemal 40 zamachów. Do tego dochodzą liczne sytuacje, które również były omawiane w GTAZ i ze względu na podjęte działania nie doprowadziły do konkretnych planów ataku. Jeśli nie jesteśmy widoczni, to znaczy, że zrobiliśmy dobrą robotę. Bilans obejmuje jednak także to, że wystąpiły ataki, którym nie zdołaliśmy zapobiec, na przykład na jarmarku bożonarodzeniowym na berlińskim Breitscheidplatz 2016. Także z tego wyciągnęliśmy nauki i dostosowaliśmy naszą pracę. 

Jakie są obecnie największe wyzwania w walce z terroryzmem o podłożu islamistycznym? 

Wskazałbym dwa. Z jednej strony zmienne motywacje sprawców. W przeszłości mieliśmy zwykle do czynienia ze znanym typem sprawcy: osoby silnie ukierunkowane ideologicznie, które zaangażowały się intensywnie w islam, także, jeśli traktowały go instrumentalnie do swoich celów. W ostatnich latach się to zmieniło, co ma związek z dżihadyzmem online.  

Co rozumie się poprzez dżihadyzm online? 

Ludzie w mediach społecznościowych podlegają wpływom i otrzymują obraz świata, który adaptują, nie mając przy tym wcale podłoża religijnego. Podstawowa motywacja polega bardziej na tym aby zaspokajać własne poglądy ekstremistyczne lub skłonność do przemocy. Są osoby, które najpierw poruszają się w środowisku prawicowym, potem w lewicowym, a następnie przechodzą na islamizm, ponieważ mają tam szczególnie szeroką ofertę materiału propagandowego. Dla nas oznacza to, że poszczególnych zjawisk z zakresu przestępczości motywowanej politycznie nie możemy już analizować wyłącznie w oddzieleniu od siebie. Pytanie o integrację różnych centrów organów bezpieczeństwa będzie zyskiwać na znaczeniu.  

Jakie jest drugie duże wyzwanie? 

Drugim wielkim tematem jest sztuczna inteligencja: Z jednej strony może być ona stosowana jako środek do popełnienia przestępstwa lub może sprzyjać procesom radykalizacji. Równocześnie może jednak pomóc w zwalczaniu terroryzmu, jeśli będzie właściwie stosowana. 

Marc Hallensleben jest dyrektorem Wydziału ds. Terroryzmu i Ekstremizmu o Podłożu Islamistycznym w Federalnym Urzędzie Kryminalnym.