Co może zdziałać Rada Praw Człowieka ONZ?

Czym jest Rada Praw Człowieka ONZ i jakie ma zadania?

Rada Praw Człowieka jest międzynarodowym gremium ONZ z siedzibą w Genewie. Jej głównym zadaniem jest promowanie i ochrona praw człowieka na całym świecie. W tym celu regularnie monitoruje sytuację w zakresie praw człowieka we wszystkich państwach członkowskich ONZ i wydaje zalecenia, jak ją poprawić. Rada może także powoływać komisje kontrolne. Na przykład na Ukrainie, w toku godzącej w prawo międzynarodowe napaści Rosji, w celu udokumentowania naruszeń praw podstawowych w czasie wojny, czy w Iranie, w celu zbadania brutalnego tłumienia protestów.

Od kiedy istnieje Rada Praw Człowieka ONZ? 

Rada Praw Człowieka została utworzona w 2006 roku; jest następcą wcześniejszej Komisji Praw Człowieka, która działała od 1946 do 2006 roku. Komisja została zastąpiona, ponieważ była uznawana za zbyt słabą i niedostatecznie wiarygodną. Nowa Rada otrzymała silniejszy mandat; od tego czasu wszystkie państwa poddawane są regularnej kontroli, podczas gdy wcześniejsza Komisja mogła to robić tylko w pojedynczych przypadkach. Zarzucano jej również politycznie wybiórcze działanie w przypadkach naruszenia praw człowieka. 

Jaki jest skład Rady Praw Człowieka ONZ? 

Rada posiada 47 członków, wybieranych na okres trzech lat przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Po trzynaście miejsc zarezerwowanych jest dla państw afrykańskich i azjatyckich, osiem dla państw latynoamerykańskich i karaibskich, sześć dla państw wschodnioeuropejskich oraz siedem dla państw zachodnioeuropejskich i pozostałych. W październiku 2026 roku Niemcy po raz szósty zostały wybrane do Rady Praw Człowieka, otrzymując 163 zamiast potrzebnych 97 głosów. Kolejna kadencja potrwa od 2027 do 2029 roku.

W jaki sposób pracuje Rada Praw Człowieka ONZ? 

Do jej najważniejszych narzędzi zalicza się „Powszechny Przegląd Okresowy“, któremu w ustalonych terminach, co cztery i pół roku, muszą poddać się wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ. Każde z państw członkowskich jest badane pod kątem przestrzegania praw człowieka i otrzymuje wskazówki dotyczące niedopatrzeń lub nieprawidłowości. Podczas przeglądu w Genewie inne państwa członkowskie ONZ wydają konkretne zalecenia. Proces obserwuje grupa trzech państw wyłonionych w drodze losowania. Kontrolowane państwo musi się ustosunkować do wszystkich tych zaleceń. To, które z zaleceń popiera czy realizuje, pozostaje jego samodzielną decyzją. Niemcy były dotąd poddawane przeglądowi czterokrotnie, po raz ostatni w 2023 roku. Przy ogólnie pozytywnej ocenie, Rada wezwała Niemcy między innymi do podjęcia działań przeciwko przemocy domowej wobec kobiet.

Jaki wpływ mają rekomendacje Rady?   

Państwa w bardzo różny sposób realizują otrzymane zalecenia. Niektóre traktują je poważnie, zmieniają prawo lub przeprowadzają reformy. Inne ignorują żądania płynące z Genewy. Rada może wywierać naciski polityczne i dokumentować przypadki naruszeń, także poprzez publicznie dostępną bazę danych, jednak nie jest w stanie wyegzekwować tych decyzji. Zależy to w znaczącym stopniu od gotowości danego państwa. 

Jakie reformy są rozważane? 

Krytycy zwracają uwagę głównie na fakt, że do Rady wybierane są również państwa o wątpliwym lub dowiedzionym złym bilansie w zakresie praw człowieka. Członkiem Rady była na przykład wielokrotnie Arabia Saudyjska, mimo że stosuje ona szczególnie surowe środki wobec krytyków rządu. To samo dotyczy Egiptu, Chin, Kuby czy Wenezueli. Stąd propozycja reformy, zgodnie z którą należałoby w większym stopniu uwzględniać sytuację w zakresie praw człowieka na etapie wyboru członków. Inną propozycją jest zasada, aby zawsze wystawiać kontrkandydatów, co dotąd nie zawsze miało miejsce. Istnieją również postulaty dotyczące wzmocnienia roli Rady Praw Człowieka w ramach ONZ, przekształcenia jej z organu pobocznego w organ główny. Mogłoby to nadać Radzie większe znaczenie i zapewnić większe uprawnienia w zakresie kontroli działań naprawczych.

Jaką rolę odgrywają Niemcy w Radzie Praw Człowieka ONZ? 

Niemcy od samego powstania Rady zaliczają się do państw najsilniej ją wspierających, zarówno politycznie, jak i finansowo. Są drugim największym donatorem pracy na rzecz praw człowieka w Genewie, uznając prawa człowieka za niepodważalne i powszechne. W kolejnej kadencji Rady, Niemcy chcą działać przede wszystkim na rzecz lepszej ochrony obrońców praw człowieka i społeczeństwa obywatelskiego oraz opowiadać się przeciwko karze śmierci na świecie. Jako zadeklarowany orędownik multilateralizmu, Niemcy uznają porządek międzynarodowy oparty na zasadach jako niezbędny dla ochrony praw człowieka.