Czy państwo, które znika pod wodą, nadal pozostaje państwem?

Czym jest C-SET? 

Podnoszący się poziom mórz zagraża całym państwom wyspiarskim. Dlatego Niemcy i Tuvalu podjęły wspólną inicjatywę, by zwrócić uwagę na ten problem. W 2003 r. przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku te dwa państwa powołały inicjatywę C-SET (skrót od Coalition on Sea Level Rise and Existential Threats (Koalicja na rzecz przeciwdziałania wzrostowi poziomu mórz i zagrożeniom egzystencjalnym)). „To pierwsza koalicja w ramach ONZ, która w sposób ukierunkowany zajmuje się problemem wzrostu poziomu mórz” mówi Timo Stühm, pierwszy sekretarz ds. klimatu i środowiska w Stałym Przedstawicielstwie Niemiec przy ONZ. W koalicji uczestniczy dziesięć innych państw – zarówno kraje dotknięte tym problemem, jak i ich partnerzy wspierający:  

• Antigua i Barbuda
• Bangladesz
• Kostaryka
• Dania
• Malta
• Maroko
• Nowa Zelandia
• Palau
• Rumunia
• Korea Południowa 

Dlaczego Niemcy angażują się w tę inicjatywę? 

„To kwestia sprawiedliwości klimatycznej, wiarygodności oraz solidarności: państwom, które same nie przyczyniły się do zmian klimatu, trzeba dziś pomagać, ponieważ szczególnie silnie odczuwają ich skutki” stwierdza Timo Stühm. „Ponadto wzrost poziomu mórz dotyczy także Niemiec, choć na razie w znacznie mniejszej skali”. 

Na czym polega praca C-SET? 

Koalicja organizuje spotkania na szczeblu międzynarodowym, a także zwraca uwagę na to zagrożenie poprzez wspólne oświadczenia i wydarzenia towarzyszące, między innymi podczas Konferencji Oceanicznej ONZ. C-SET koncentruje się na czterech obszarach tematycznych: 

• ochrona klimatu, adaptacja do zmian klimatycznych i redukcja emisji
• dostęp do danych, ich udostępnianie oraz transfer wiedzy
• kwestie prawa międzynarodowego
• ochrona kultury 

Te zagadnienia będą także omawiane podczas spotkania Zgromadzenia Ogólnego ONZ poświęconego wzrostowi poziomu mórz, które odbędzie się we wrześniu 2026 roku w Nowym Jorku. W najbliższych tygodniach sekretarz generalny ONZ opublikuje również raport poświęcony temu problemowi.   

Jakie kwestie prawne wiążą się ze wzrostem poziomu mórz? 

„Aktualnie trwa intensywna debata nad tym, jak prawo międzynarodowe może chronić państwa, którym grozi zniknięcie” mówi Timo Stühm. Jednym z kluczowych zagadnień w ramach tej debaty jest tak zwana ciągłość państwa. Czy państwo może nadal istnieć w sensie prawnomiędzynarodowym, nawet jeżeli jego terytorium przestanie fizycznie istnieć lub nie będzie nadawało się do zamieszkania? Niemcy prezentują w tej kwestii stanowisko progresywne stwierdza Stühm. „Zakładamy, że ciągłość państwa w takim przypadku jest możliwa”.

Oprócz kwestii prawnych i politycznych znaczenie mają także kwestie kulturowe. W jakim stopniu? 

Wzrost poziomu mórz zagraża także dziedzictwu kulturowemu państw dotkniętych tym zjawiskiem, między innymi w Tuvalu. Niemiecki Instytut Archeologiczny wspiera Tuvalu w digitalizacji materialnego i niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Projekt jest finansowany przez niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych.